[kAENdesign] ซุ้มประตูวัดศรีจันทร์ อาจเป็นเพียงสถาปัตยกรรมที่เรามองเห็นในทุกวัน แต่หากมองลึกลงไป มันคือ “อนุสรณ์แห่งการอพยพ” ของชาวเวียดนามรุ่นแรกในขอนแก่น หลักฐานทางวัฒนธรรมที่บอกเล่าประวัติศาสตร์การเดินทาง ความศรัทธา และการตั้งรกรากของผู้คนที่ครั้งหนึ่งเคยจากบ้านเกิดมาเริ่มชีวิตใหม่บนผืนแผ่นดินอีสาน
จุดเริ่มต้นของเรื่องราวนี้เกิดขึ้นราวปี พ.ศ. 2482–2492 เมื่อชาวจีนและชาวเวียดนามจำนวนมากอพยพหนีสงคราม เข้ามาสู่ประเทศไทยและภาคอีสาน โดยมี “ขอนแก่น” เป็นหนึ่งในจุดหมายสำคัญ เพราะเป็นศูนย์กลางการค้าของภูมิภาค และมีรถไฟสายอีสานที่เปิดเดินรถถึงจังหวัดในปี 2476 นั่นทำให้ผู้คนจากหลายประเทศเดินทางเข้ามาค้าขาย ทำงาน และตั้งถิ่นฐาน จนเกิด “ชุมชนชาวเวียดนามในขอนแก่น” ขึ้นเป็นครั้งแรก
เมื่อถึงทศวรรษ 2500 ชาวเวียดนามรุ่นบุกเบิกจำนวนมากเริ่มตั้งหลักปักฐานได้มั่นคง และเพื่อระลึกถึงถิ่นที่ให้พวกเขาได้เริ่มชีวิตใหม่ พวกเขาจึงร่วมกันสร้าง “ซุ้มประตูวัดศรีจันทร์” ขึ้นในปี พ.ศ. 2503 พร้อมกับจัดตั้งสุสานที่บ้านโคกสี เพื่อเป็น อนุสรณ์แก่ลูกหลานและแผ่นดินที่ให้ที่พึ่งพิง ซุ้มประตูนี้ไม่ใช่แค่สถาปัตยกรรมธรรมดา แต่เป็นสัญลักษณ์ของความกตัญญู ที่เชื่อมระหว่างความเชื่อทางพุทธศาสนาแบบไทย และรากวัฒนธรรมเวียดนามเข้าไว้ด้วยกัน
สถาปัตยกรรมของซุ้มประตูผสมผสาน ตัวหลังคาโค้งเล็กคล้ายศาลเจ้าตะวันออก ใช้สีเขียวและทองเป็นหลัก โดยสีทองสื่อถึงความรุ่งเรือง ความศรัทธา และบุญกุศล ส่วนสีเขียวแทนความสงบ เย็น และความอุดมสมบูรณ์ของชีวิต ตัวโครงสร้างเป็นแบบ สามยอดซ้อน มีองค์ประกอบชัดเจนของศิลปกรรมไทย เช่น ลายกระหนกเปลวเพลิง ลายดอกไม้ และองค์เทวดาประนมมือกลางหน้าบัน
มีตัวอักษรจารึกบนซุ้ม เขียนว่า “อนุสรณ์ชาวเวียดนาม” และยังมีตัวเลขปรากฏบนซุ้มประตู คาดว่าเปิดในวันที่ 18 พฤษภาคม 2503 ซุ้มประตูวัดศรีจันทร์ไม่เพียงเป็นเครื่องหมายของอดีต หากยังเป็นจุดเริ่มต้นของการอยู่ร่วมกัน ระหว่างสองวัฒนธรรมที่แตกต่าง แต่ผสานกลมกลืนกันได้อย่างกลมกลืนในใจกลางเมือง
ทุกวันนี้ ลูกหลานชาวเวียดนามรุ่นใหม่ในขอนแก่น ยังคงสืบสานรากเหง้าผ่านกิจกรรมทางวัฒนธรรม การค้าขาย และงานฝีมือ เช่น ร้านตัดผ้า งานกลึง งานช่างไม้ ที่เคยเป็นอาชีพหลักของบรรพบุรุษ พวกเขาคือแรงขับเคลื่อนสำคัญที่ทำให้ขอนแก่นยังคงหลากหลายและมีชีวิตชีวา
ซุ้มประตูวัดศรีจันทร์จึงไม่ใช่เพียง “ทางเข้าออกวัด” แต่เป็น ประตูแห่งความทรงจำ ที่เปิดสู่เรื่องราวของผู้คนจากสองแผ่นดิน ไทยและเวียดนาม ที่ร่วมกันเขียนประวัติศาสตร์หน้าใหม่ให้เมืองขอนแก่นนั่นเอง
_
“ขอนแก่นทอล์ก สังคมแห่งการพูดคุย”
