พิพิธภัณฑ์ธนารักษ์ จังหวัดขอนแก่น ตั้งอยู่ใจกลางเมือง บริเวณหัวมุมสี่แยกถนนศรีจันทร์ตัดกับถนนกลางเมือง บนที่ราชพัสดุซึ่งกรมธนารักษ์ตั้งใจพัฒนาให้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านเงินตราไทยและเงินตราภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โครงการนี้เริ่มต้นจากการปรับปรุงอาคารเดิมของธนาคารแห่งประเทศไทย สำนักงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่หมดสัญญาเช่า และถูกนำกลับมาใช้ใหม่ในฐานะพิพิธภัณฑ์ร่วมสมัยของเมือง การแปลงอาคารราชการเดิมให้กลายเป็นพื้นที่สาธารณะใจกลางเมือง

แนวคิดการออกแบบมุ่งให้เป็น “พื้นที่ของเมือง” มากกว่าพื้นที่จัดแสดงแบบปิด สถาปัตยกรรมและผังการใช้งานถูกออกแบบให้รองรับกิจกรรมหลากหลาย พร้อมนำหลักอารยสถาปัตย์ หรือ Universal Design มาใช้ เพื่อให้การเข้าถึงพื้นที่เป็นไปอย่างเท่าเทียม ทั้งในเชิงกายภาพและประสบการณ์การเรียนรู้ พิพิธภัณฑ์จึงทำหน้าที่เป็นทั้งพื้นที่เรียนรู้ พื้นที่กิจกรรม และพื้นที่สาธารณะของเมืองในเวลาเดียวกัน

ในเชิงการจัดวางพื้นที่ภายในอาคารถูกออกแบบให้มีทั้งพื้นที่กิจกรรมกึ่งสาธารณะและพื้นที่จัดแสดงถาวร โดยผสานเนื้อหาด้านเงินตราไทยและนิทรรศการเล่าเรื่องเมืองขอนแก่นเข้าไว้ด้วยกัน การใช้เทคโนโลยีร่วมสมัยช่วยเสริมประสบการณ์การเรียนรู้ และชวนให้ผู้เข้าชมมีส่วนร่วมตั้งคำถาม และมองอนาคตของเมืองควบคู่ไปกับการเรียนรู้อดีต

ล่าสุดพิพิธภัณฑ์ธนารักษ์ จังหวัดขอนแก่นได้รับ “ รางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรม ประจำปี 2568” โดย สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ ใน ประเภท ข. งานออกแบบใหม่ในบริบทการอนุรักษ์ ซึ่งเป็นรางวัลที่มอบให้แก่งานสถาปัตยกรรมร่วมสมัยที่สามารถออกแบบใหม่ให้สอดคล้องกับบริบททางประวัติศาสตร์ โดยไม่ทำลายคุณค่าเชิงโครงสร้างและองค์ประกอบเดิมของพื้นที่

ความสำคัญของรางวัลในครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงทิศทางการพัฒนาเมืองขอนแก่นที่ให้ความสำคัญกับการใช้ “มรดกเมือง” เป็นฐานในการออกแบบร่วมสมัย เป็นตัวอย่างว่างานออกแบบสามารถทำหน้าที่เป็นเครื่องมือเชื่อมอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของเมือง พร้อมขับเคลื่อนบทบาทพิพิธภัณฑ์ให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานทางวัฒนธรรมของเมืองได้อย่างแท้จริง